Kim jest wierzyciel? Rola i obowiązki wierzyciela w praktyce

Pojęcie wierzyciela pojawia się w wielu miejscach: umowach, fakturach lub sprawach związanych z długami. Co oznacza to w praktyce? W dalszej części wpisu postaramy się wyjaśnić najważniejsze kwestie. Czytajcie dalej, aby dowiedzieć się, kim jest wierzyciel, jakie ma prawa i jak może dochodzić swoich roszczeń. 

Kim jest wierzyciel? Definicja

Wierzyciel to podmiot, któremu przysługuje prawo żądania spełnienia określonego świadczenia od innej osoby. Świadczenie to określa się jako wierzytelność i może być ono wynikiem umowy, faktury, bądź innej formy należności. Najczęściej roszczenie ma charakter pieniężny, jednak wszystko zależy od specyfiki zobowiązania. 

Po stronie dłużnika mamy więc obowiązek zaspokojenia roszczenia, a po stronie wierzyciela – prawo do jego dochodzenia. Wierzyciel nie zawsze działa samodzielnie, ponieważ może skorzystać z pomocy windykatorów lub nawet skierować sprawę na drogę sądową. 

Forma spłaty zobowiązania nic nie zmienia pod względem ogólnej sytuacji prawnej. Dochodzenie roszczenia może dotyczyć zarówno jednorazowej płatności, jak i części (rat) rozłożonych w czasie. 

Kto może być wierzycielem?

Wierzycielem może być każdy podmiot posiadający wierzytelność. Forma prawna lub skala działalności nie mają tutaj nic do rzeczy. Wierzycielami najczęściej są przedsiębiorcy i instytucje finansowe, ale mogą to być również osoby fizyczne i publiczne podmioty, np. jednostki samorządów terytorialnych. 

Jakie prawa ma wierzyciel? Główne prawa

Wierzycielowi przysługuje szereg praw, mających na celu umożliwienie skutecznego dochodzenia należności i ochronę interesów. Prawa te określa nie tylko treść konkretnego zobowiązania, ale również zapisy Kodeksu Cywilnego. 

Prawo do otrzymania należnego świadczenia

Jest to podstawowe prawo wierzyciela, które definiuje jego rolę w istniejącym zobowiązaniu. Sposób wykonania zobowiązania najczęściej jest wskazany w treści zawartej umowy, jednak na mocy zawartej w późniejszym terminie ewentualnej ugody, warunki spłaty mogą się zmienić. 

Prawo do naliczania odsetek za opóźnienie

Jeżeli dłużnik nie spełnia świadczenia w terminie, wierzyciel może domagać się jego wykonania wraz z dodatkowymi kosztami przewidzianymi przepisami prawa lub umową. Takie odsetki za opóźnienie mogą być naliczane również w sytuacji, w której wierzyciel nie poniósł żadnej faktycznej szkody związanej z powstałą zwłoką. 

Prawo do dochodzenia roszczeń

Zakres praw wierzyciela pozwala mu na podejmowanie pewnych działań windykacyjnych we własnym zakresie. Mowa tutaj o windykacji polubownej, znacząco różniącej się od działań komornika. Windykacja może odbywać się z udziałem innego podmiotu, np. firmy windykacyjnej, reprezentującej interesy wierzyciela. 

Jakie są obowiązki wierzyciela?

Rola wierzyciela to nie tylko przysługujące prawa, ale też obowiązki. Dochodzenie należności powinno odbywać się w sposób rzetelny, proporcjonalny i zgodny z prawem, dlatego wszelkie uzgodnione warunki wierzyciel musi respektować. 

Rzetelne informowanie dłużnika o zobowiązaniu

Wierzyciel ma obowiązek informować dłużnika w sposób rzetelny o szczegółach zobowiązania. Dotyczy to nie tylko faktu istnienia należności, ale również jej wysokości, terminu spłaty i ewentualnych kosztów dodatkowych. Nie jest dopuszczalne żądanie zapłaty kwot, które nie mają pokrycia w zapisach umownych ani w przepisach obowiązującego prawa. 

Warto podkreślić, że obowiązek informacyjny odnosi się również potwierdzenia spłaty zadłużenia lub jego części. Dotyczy to także aktualizacji informacji przekazywanych podmiotom trzecim, takim jak firmy windykacyjne i biura informacji gospodarczej.

Działanie zgodnie z prawem 

Kolejnym obowiązkiem wierzyciela jest działanie zgodnie z prawem, w szczególności w zakresie ochrony dóbr osobistych dłużnika oraz przepisów o ochronie danych osobowych. Niedopuszczalne jest stosowanie nacisku, gróźb czy wprowadzanie dłużnika w błąd co do konsekwencji braku zapłaty. Dotyczy to zarówno działań podejmowanych samodzielnie, jak i przy pomocy windykatorów. 

Proporcjonalność działań windykacyjnych 

Dochodzenie należności powinno być adekwatne do wysokości długu i etapu sprawy. Przed skierowaniem sprawy do sądu, wierzyciel powinien rozpatrzyć polubowne formy rozwiązania sporu. Nadmierna lub nieproporcjonalna eskalacja działań windykacyjnych może zostać uznana za naruszenie zasad współżycia społecznego, a nawet doprowadzić do powstania roszczeń o naruszenie dóbr osobistych dłużnika. 

Wierzyciel a windykacja należności 

W przypadku braku zapłaty ze strony dłużnika wierzyciel ma prawo podjąć działania windykacyjne w celu odzyskania należności. Windykacja stanowi naturalny etap przed ewentualnym skierowaniem sprawy do sądu. 

Wierzyciel może prowadzić windykację samodzielnie lub zlecić ją firmie windykacyjnej, działającej na podstawie umowy i udzielonego pełnomocnictwa. W praktyce całość sprowadza się do polubownych kroków: kontaktu z dłużnikiem, negocjacji warunków spłaty, proponowania ugód oraz monitorowania realizacji zobowiązania.

Czy wierzyciel może przenieść sprawę do komornika?

Wierzyciel nie może bezpośrednio przekazać sprawy do komornika. Egzekucja komornicza jest możliwa dopiero po uzyskaniu przez wierzyciela tytułu wykonawczego, czyli prawomocnego orzeczenia sądu (lub innego dokumentu) zaopatrzonego w klauzulę wykonalności.

Po uzyskaniu tytułu wykonawczego wierzyciel ma prawo złożyć wniosek o wszczęcie egzekucji komorniczej. Komornik działa wtedy jako organ egzekucyjny, realizując uprawnienia wierzyciela wynikające z tytułu wykonawczego, takie jak zajęcie wynagrodzenia, rachunku bankowego i majątku dłużnika.

Czy wierzyciel może sprzedać dług?

Wierzyciel co do zasady ma prawo sprzedać dług innemu podmiotowi. Takie działanie określa się jako cesja wierzytelności. Prawa do dochodzenia należności przechodzi z pierwszego wierzyciela na nowy podmiot, bez konieczności uzyskiwania zgody dłużnika. 

Co ważne, mimo iż zmienia się wierzyciel, to dług pozostaje taki sam. Nowy wierzyciel przejmuje prawo do dochodzenia należności w tej samej wysokości i na tych samych warunkach, które obowiązywały wcześniej. Dłużnik nie powinien więc ponosić z tego tytułu dodatkowych kosztów. 

Najczęstsze mity na temat wierzycieli 

Wokół pojęcia wierzyciela narosło wiele nieporozumień. Jednym z nich jest to, że ma on uprawnienia takie same, jak komornik. Jest to bardzo dalekie od prawdy, ponieważ wierzyciel nie może samodzielnie stosować środków przymusu, takich jak zajęcie wynagrodzenia czy rachunku bankowego. Jego akcje sprowadzają się do polubownych rozwiązań. 

Innym częstym (i niezwykle szkodliwym) mitem jest to, że kontakt z wierzycielem oznacza potencjalne problemy. W rzeczywistości jest jednak na odwrót – to właśnie unikanie i ignorowanie wierzyciela prowadzi do eskalacji sprawy oraz zwiększenia kosztów. Tak naprawdę kontakt z wierzycielem można potraktować jako okazję do wypracowania rozwiązania korzystnego dla obu stron. 

Najczęściej zadawane pytania