Pożyczka w rodzinie – jak zrobić to bezpiecznie i legalnie?
Pożyczka między członkami rodziny często wydaje się dobrym rozwiązaniem w trudnej sytuacji finansowej. W całej procedurze nie uczestniczy przecież bank, pośrednik, ani firma pożyczkowa. Mało formalna struktura pożyczki może jednak prowadzić do nieporozumień i konfliktów. W dalszej części wpisu sprawdzimy, co trzeba zrobić, aby pożyczka w rodzinie była bezpieczna i legalna.
Pożyczka w rodzinie – jak widzi to prawo?
Z punktu widzenia prawa pożyczka w rodzinie to tak naprawdę zwykła pożyczka prywatna. Nie ma znaczenia pokrewieństwo, a kluczowy jest sam fakt przekazania pieniędzy z obowiązkiem ich zwrotu. Kwestię pożyczek prywatnych regulują przepisy Kodeksu Cywilnego.
Należy zaznaczyć, że pożyczka w rodzinie nie jest darowizną, przysługą, ani nieformalnym wsparciem. Jest to zobowiązanie prawne, które może być dochodzone na drodze sądowej. Na całość nie należy więc patrzeć jedynie przez pryzmat relacji – nawet jeśli pożyczka nie przewiduje oprocentowania ani zabezpieczeń. Urząd skarbowy i sąd będą traktować taką transakcję jak zwykłą pożyczkę.
Kto i kiedy może udzielić pożyczki w rodzinie?
Pożyczkodawcą może być każda osoba fizyczna, która ma pełną zdolność do czynności prawnych i dysponuje własnymi środkami finansowymi. W praktyce taka umowa pożyczki najczęściej zawierana jest w obrębie bardzo bliskiej rodziny, jednak nic nie stoi na przeszkodzie, aby dotyczyła również dalekich krewnych.
Pożyczki w rodzinie mogą być udzielane zarówno jednorazowo, jak i wielokrotnie, o ile strony jasno określą warunki każdej z nich.
Czy umowa pożyczki w rodzinie musi być na piśmie?
Zgodnie z treścią Art. 720. §2. Kodeksu Cywilnego, umowa pożyczki, której wartość przekracza tysiąc złotych, wymaga zachowania formy dokumentowej. Mniejsze zobowiązania mogą mieć umowę zawartą w innej formie, np. ustnej.
Umowa na piśmie pełni przede wszystkim funkcję dowodową. Chroni zarówno pożyczkodawcę, jak i pożyczkobiorcę, jasno określając warunki pożyczki. W razie sporu sądowego to właśnie dokumenty, a nie prywatne ustalenia, mają kluczowe znaczenie. Z tego powodu nawet przy mniejszych kwotach zaleca się sporządzenie pisemnej umowy.
Czy płaci się podatek od pożyczki w rodzinie?
Pożyczka w rodzinie co do zasady podlega opodatkowaniu, jednak istnieją pewne wyjątki. Pod tym względem stopień pokrewieństwa ma znaczenie, ponieważ przy pożyczka udzielanej w najbliższej rodzinie (np. między małżonkami, rodzicami i dziećmi, dziadkami i wnukami, rodzeństwem), można skorzystać ze zwolnienia.
Aby skorzystać ze zwolnienia konieczne jest zgłoszenie pożyczki do urzędu skarbowego w odpowiednim terminie oraz przekazanie pieniędzy w sposób umożliwiający ich udokumentowanie, najczęściej przelewem bankowym.
Gdy pożyczka nie podlega zwolnieniu, pożyczkodawca jest zobowiązany do zapłaty podatku PCC według obowiązującej stawki wynoszącej 0,5% wartości pożyczki.
Uwaga: Brak zgłoszenia pożyczki, mimo że spełnia ona warunki zwolnienia, może skutkować koniecznością zapłaty podatku wraz z odsetkami. W skrajnych przypadkach może również skutkować odpowiedzialnością karnoskarbową.
Jak bezpiecznie przekazać pieniądze w ramach pożyczki?
Częstym zjawiskiem przy udzielaniu pożyczki w rodzinie jest przekazywanie pieniędzy do ręki, w formie gotówkowej. Bez pokwitowania lub potwierdzenia odbioru trudno później udowodnić, że doszło do pożyczki, więc decydując się na gotówkę, warto o tym pamiętać. W przeciwnym wypadku trudno będzie udowodnić fakt przekazania środków.
Najbezpieczniejszym sposobem przekazania pieniędzy w ramach rodzinnej pożyczki jest przelew bankowy. Potwierdza on zarówno fakt przekazania środków, jak i ich wysokość. Taka forma jest szczególnie istotna z punktu widzenia urzędu skarbowego oraz ewentualnych sporów między stronami.
Niespłacona pożyczka w rodzinie – jak odzyskać pieniądze?
Niespłacona pożyczka rodzinna z punktu widzenia prawa jest zwykłym długiem. Roszczenia można dochodzić w ten sam sposób, co z każdym innym zobowiązaniem. Kluczowe jest jednak posiadanie dowodów na udzielenie pożyczki – bez tego uzyskanie tytułu wykonawczego będzie niemożliwe.
Pierwszym krokiem powinno być polubowne wezwanie do zapłaty. Opóźnienia nie zawsze wynikają ze złej woli pożyczkobiorcy, więc w wielu przypadkach da się wypracować kompromis.
Jeżeli polubowne działania nie przynoszą efektu, kluczowe znaczenie ma umowa pożyczki oraz potwierdzenie przekazania pieniędzy. To one stanowią podstawę do dochodzenia roszczeń na drodze sądowej.
Jak zabezpieczyć pożyczkę w rodzinie?
Aby pożyczka w rodzinie była bezpieczna, należy:
- prawidłowo przygotować umowę,
- udokumentować przekazanie pieniędzy,
- zadbać o ustalenie harmonogramu spłat,
- jasno określić warunki pożyczki: kwotę, termin i sposób spłaty oraz ewentualne koszty dodatkowe
W przypadku wyższych kwot możliwe jest zastosowanie dodatkowych zabezpieczeń, takich jak poręczenie osoby trzeciej lub weksel. Chęć dodatkowego zabezpieczenia pożyczki może być odbierana jako brak zaufania wobec drugiej strony, ale w rzeczywistości skutecznie chroni przed nadużyciami i ewentualnymi konfliktami.
Najczęściej zadawane pytania
Czy pożyczkę w rodzinie trzeba zgłosić do urzędu skarbowego?
Zgłoszenie jest konieczne, nie tylko jeśli chce się skorzystać ze zwolnienia podatkowego. W przeciwnym razie daną osobę mogą spotkać konsekwencje, np. konieczność zapłaty podatku z odsetkami.
Czy od pożyczki od rodziny płaci się podatek?
Pożyczki między najbliższymi członkami rodziny mogą być zwolnione z podatku PCC, pod warunkiem zgłoszenia do urzędu skarbowego i spełnienia odpowiednich warunków.
Czy pożyczka w rodzinie to darowizna?
Pożyczka zakłada obowiązek zwrotu pieniędzy i traktowana jest jako zobowiązanie cywilnoprawne, nawet jeśli jest nieoprocentowana – nie jest więc darowizną.
Czy można pożyczyć rodzinie pieniądze bez odsetek?
Tak, prawo pozwala na nieoprocentowane pożyczki w rodzinie. Brak odsetek nie zmienia charakteru pożyczki ani obowiązku jej zwrotu.
Źródła:
- https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-cywilny-16785996/ks-3-tyt-19
