Skarga pauliańska – kiedy wierzyciel może ją zastosować?

Egzekwowanie długu nie zawsze bywa skuteczne, a sama osoba zadłużona może migać się od odpowiedzialności lub nawet działać na szkodę drugiej strony. Skarga pauliańska to jedno z ważniejszych narzędzi prawnych, które pozwala wierzycielom skutecznie bronić się przed nieuczciwymi działaniami dłużników. W tym wpisie wyjaśniamy, kiedy można wykorzystać skargę pauliańską, aby odzyskać swoje pieniądze. Czytaj dalej i sprawdź, czy możesz z niej skorzystać w swojej sytuacji.

Czym jest skarga pauliańska? Wyjaśnienie

Skarga pauliańska to rozwiązanie, które umożliwia zakwestionowanie działań dłużnika, jeśli te zostały podjęte ze szkodą dla wierzyciela. Dotyczy to sytuacji takich jak celowe pozbywanie się majątku lub ukrywanie go. Strona, wobec której istnieje roszczenie, może wystąpić do sądu i domagać się uznania czynności za bezskuteczną wobec niej. Kwestię tą regulują art. 527-534 Kodeksu cywilnego.

Złożenie skargi pauliańskiej nie powoduje unieważnienia umowy zawartej między dwoma stronami. Efektem jest natomiast unieważnienie danej czynności wobec konkretnego wierzyciela. Dzięki temu może on prowadzić egzekucję z majątku, który formalnie nie należy już do dłużnika, bo ten go np. oddał lub sprzedał. 

Kiedy można zastosować skargę pauliańską?

Skargę pauliańską można zastosować w sytuacji, gdy dłużnik uniemożliwia lub znacząco utrudnia odzyskanie długu. Najczęściej dotyczy to przypadków, w których dłużnik wyzbywa się swojego majątku, jeszcze bardziej pogłębiając swoją niewypłacalność. Co ważne, aby skutecznie zakwestionować czynność, wierzyciel musi udowodnić, że dłużnik wiedział o szkodliwości swoich działań. 

Podstawowym warunkiem jest istnienie wierzytelności. Wierzyciel musi mieć realne roszczenie wobec dłużnika wynikające np. z umowy, faktury lub wyroku sądu. Skarga pauliańska może dotyczyć zarówno długów już wymagalnych, jak i takich, które powstaną w przyszłości – pod warunkiem, że można wykazać, że działania dłużnika były nakierowane na ich uniknięcie.

Jakie czynności można podważyć w ramach skargi pauliańskiej?

W ramach skargi pauliańskiej można podważyć praktycznie każdą czynność prawną dłużnika, która prowadzi do pokrzywdzenia wierzyciela. Przykładami możliwych do podważenia działań są:

• oddanie majątku – w takich przypadkach przepisy są korzystne dla wierzyciela. Sąd często zakłada, że osoba obdarowana wiedziała o działaniu na szkodę wierzyciela, zwłaszcza jeśli jest to członek rodziny lub bliski znajomy.
• zawieranie umów sprzedaży – dotyczy to w szczególności umów zawartych na nierynkowych warunkach, np. sprzedaż po bardzo zaniżonej cenie. 
• przenoszenie prawa własności – sporządzenie umowy darowizny ani innej umowy skutkującej przeniesieniem praw do danej rzeczy nie chroni dłużnika przed skargą pauliańską. 

Jak wnosi się skargę pauliańską?

Aby wnieść skargę pauliańską, wierzyciel musi złożyć pozew do sądu cywilnego właściwego dla miejsca zamieszkania pozwanego. Co ważne, pozew kieruje się nie przeciwko samemu dłużnikowi, lecz przeciwko osobie trzeciej, która uzyskała korzyść majątkową, np. otrzymała darowiznę lub kupiła majątek od dłużnika.

Należy przy tym zgromadzić odpowiednie dokumenty i dowody, aby wykazać: 

• istnienie wierzytelności, 
• fakt dokonania konkretnej czynności przez dłużnika,
• szkodliwość czynności wobec wierzyciela,
• świadomość dłużnika (a czasem również osoby trzeciej) o szkodliwości czynu.

Co się dzieje po wniesieniu skargi pauliańskiej?

Sąd analizuje okoliczności sprawy, dokumenty, a czasem także zeznania świadków. Jeśli uzna argumenty wierzyciela, wyda wyrok stwierdzający, że dana czynność jest bezskuteczna wobec niego. Oznacza to, że po wygranej sprawie wierzyciel może prowadzić egzekucję z mienia, który formalnie należy do osoby trzeciej. Przegranie sprawy skutkuje natomiast tym, że zakwestionowana czynność pozostaje w pełni skuteczna, bez możliwości prowadzenia egzekucyjnych z danego składnika majątku. 

Termin wniesienia skargi pauliańskiej wynosi 5 lat  – liczonych od dnia dokonania danej czynności przez dłużnika, a nie od chwili, w której wierzyciel się o niej dowiedział. W efekcie może dojść do sytuacji, w której czas na podjęcie odpowiednich kroków będzie bardzo ograniczony. Jest to czas nieprzekraczalny (zawity) i nie odnawia się, jak w przypadku przedawnienia. 

Najczęściej zadawane pytania 

Źródła:

• https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-cywilny-16785996/art-527